ZABYTKI WILNA

Archikatedra (pl. Katedralny1).

Archikatedra Wileńska (historycznie pw. Św. Stanisława – męczennika biskupa krakowskiego) po raz ostatni została przebudowana na przełomie XVIII - XIX stuleci w stylu klasycystycznym według projektu Wawrzyńca Gucewicza. Z ostatnich badań archeologicznych podziemi Katedry wynika, że pierwsza świątynia katolicka w tym miejscu była zbudowana w 1251 r. dla uczczenia chrztu księcia Mendoga, ukorowanego w 1253 r., zaś po jego śmierci została przekształcona w świątynię pogańską Perkuna. Po chrzcie WKL w 1387 r. Jagiełło ufundował katedrę drewnianą.
Obecnie klasycystyczne wnętrze Archikatedry ( z zachowanym układem gotyckim) obfituje w szereg cennych kaplic. Na szczególne wyróżnienie zasługuje barokowa kaplica królewska, której ołtarzu w srebrnym sarkofagu spoczywają relikwie głównego patrona Litwy – kanonizowanego w 1604 r. królewicza Kazimierza Jagiellończyka. Natomiast w podziemiach Katedry w mauzoleum królewskim spoczywają zwłoki Aleksandra Jagiellończyka, dwóch żon Zygmunta Augusta – Elżbiety z Habsburgów i Barbary Radziwiłłówny oraz serce Wladysława IV Wazy. W tej świątyni pochowani zostali też książęta litewscy Witold i Szwitrygiełła, których zwłoki, niestety, dotychczas nie są znalezione.
Dzwonnica katedralna jest wysoka ponad 50 m, jej dolna kondygnacja – to resztki jednej z baszt byłego Dolnego Zamku, który po raz pierwszy był zbudowany w XIV w. (zajmował teren dzisiejszego placu katedralnego).

Stary Arsenał (ul. Arsenalo 3).

Jeden z największych w byłej Rzeczypospolitej obojga narodów. Wzmianki pisemne o tym zabytku pochodzą z połowy XVI w. Odbudowana jest tylko wschodnia część arsenału. Obecnie tu się mieści Muzeum Sztuki Stosowanej.

Nowy Arsenał (ul. Arsenalo 1).

Zbudowany został w drugiej połowie XVIII w. Na miejscu byłych budynków gospodarczych, które należały do pałacu książęcego i w XVI – XVIII stuleciach były częścią składową Dolnego Zamku Obronnego. W XIX w. został odbudowany portyk w stylu klasycystycznym. Obecnie Muzeum Narodowe Republiki Litewskiej.

Barbakan (ul.Bokšto 20/18).

Zbudowany około 1640 r. obok muru obronnego. Zburzony podczas wojny w latach 1654 – 1667. W końcu XVIII w. teren ten zamieniono na miejskie śmietnisko. Od 1966 r. były prowadzone prace renowacyjne barbakanu. Obecnie – muzeum, które jest filią Muzeum Narodowego Litwy.

Ostra Brama (ul. Aušros Vartų 12 – Ostrobramska).

Jedyna brama, która się zachowała wraz z resztkami muru obronnego, do budowy którego przystąpiono w 1503 roku. Na podstawowych drogach wiodących do miasta w tym murze obronnym było zbudowanych 9 bram. Górną część Ostrej Bramy – renesansową attykę – zdobi godło WKL “ Pogoń”. Od strony wewnętrznej bramy – kaplica, w której jest przechowywany cudowny obraz

Matki Bożej Miłosierdzia, namalowany w latach dwudziestych XVII w. Najprawdopodobniej jest to jedna z kopii malarza z Antwerpii Morcin de Vos.

Kościół św. Bartłomieja (ul. Uzupio 17a).

Zbudowany w roku 1824. Dzwonnice odbudowano w końcu XIX w. W 1949 r. kościół został zamknięty. Obecnie

należy do wiernych narodowości białoruskiej.

Kościół św. Anny (ul. Maironio 8).

Zabytek klasy zerowej.Zostal zbudowany na przełomie XV – XVI stuleci w stylu późnego gotyku płomienistego z 33 form wypalanej cegły. Fronton kościoła – to prawdziwa symfonia. Prawdopodobnie Napoleon, gdy zobaczył ten kościół w 1812 r., miał powiedzieć:” Gdybym mógł, to bym postawił go na dłoń i przeniósłbym do Paryża”.

Kościół św.Franciszka i Bernardyna (Bernardynów),(ul. Maironio 10).

Jeden z największych gotyckich kościołów na Litwie, zbudowany w latach 1506 – 1513. Górna część frontonu w XVIII w. została przebudowana w stylu barokowym. Kościół miał znaczenie obronne, o czym świadczy szereg otworów strzelnych w bocznych fasadach. Obecnie to jest czynna świątynia, należy do bernardynów.

Kościół św. Krzyża (Bonifratrów),(pl. Daukanto 1).

Do budowy kościoła z fundacji biskupa Holszańskiego przystąpiono w r. 1543. W 1645r. przybyli z Krakowa do Wilna bonifratrzy, którzy w klasztorze przy kościele założyli szpital (istniał 200 lat). Po pożarach świątynię w 18 w. odbudowano w stylu barokowym. W 1976 r. w kościele urządzono salę koncertową – tzw. Małą Salę Barokową. Obecnie odbywa się renowacja Kościoła i klasztoru.

Kościół św. Ducha (Dominikański), (ul. Dominikonų 8).

Pierwszy kościół w tym miejscu został zbudowany w końcu XIV w. W XV w. – przebudowany w stylu gotyckim. W 1501 r. Aleksander Jagiellończyk przekazuje kościół dominikanom. Obecne wspaniałe póznobarokowe wnętrze zawdzięczamy ostatniej przebudowie z drugiej polowy XVIII w. W kościele do niedawna był przechowywany pierwszy oryginalny obraz Miłosierdzia Bożego “ Jezu, ufam Tobie”. Msze święte są odprawiane tylko po polsku.

Obecnie obraz Miłosierdzia Bożego został przeniesiony do kościoła św.Trójcy (obecnie sanktuarium Miłosierdzia Bożego

Cerkiew św.Ducha i klasztor prawosławny (ul.Aušros Vartų 10 – Ostrobramska).

Budowana w XVI – XIX stuleciach. Przebudowie w latach 1749 – 1753 cerkiew zawdzięcza wnętrze barokowe oraz rokokowy ikonostas. W 1826 r. w krypcie pod ikonostasem zostały zlożone zwłoki kanonizowanych prawosławnych męczenników wileńskich św. Jana, Antoniego, Eustachego (obecnie są umieszczone przed ikonostasem). W drukarni, która należała do klasztoru, w 1619 r. została wydrukowana pierwsza starosłowiańska gramatyka Smortyckiego. Klasztor równiesz jest czynny.

Cerkiew Przeczystej Bogorodzicy (ul. Maironio 12).

Pierwsza cerkiew w tym miejscu została ufundowana na pocz. 14 w. przez księżniczkę Julianę – żonę księcia Olgierda. W latach 1511 – 1522 zniszczona cerkiew była odbudowana staraniem księcia Konstantego Ostrogskiego. W XVI w. w podziemiach zbudowano galerie dla pochówku, gdzie w 1516 r. pochowana została Helena – żona Aleksandra Jagiellończyka (prawdopodobnie księżniczka Juliana również jest tu pochowana). W XVII – XVIII stuleciach cerkiew niszczyły pożary. W 1808 r. władze rosyjskie przekazały tę swiątynię uniwersytetowi. Cerkiew została zamieniona na sale wykładowe. Poodbudowie z rozkazu Murawjowa w latach 1865 – 1868 sobór uzyskał cechy architektury gruzińskiej. Obecnie jest to czynna prawosławna cerkiew.

Kościół ewangielicko – luterański (ul. Vokiečių 20).

Zbudowany w 1555 r. z fundacji wojewody wileńskiego Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła, zw. Czarnym. Po wielokrotnych pożarach świątynia w połowie XVIII w. Została prebudowana w styliu baroku. Na uwagę zasługuje rokokowy ołtarz autorstwa Jana Krzysztofa Glaubitza.

Kościół ewangielicko – reformowany (ul.Pilimo 16).

Zbudowany w stylu klasycystycznym na początku XIX w. według projektu Karola Podczaszyńskiego. W 1957 r. w świątyni urządzono kino. W 1990 r. kościół zwrucono ewangelikom.